Testament jest dokumentem zawierającym rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci tj. wskazanie przez spadkodawcę (testatora) osoby lub osób, które mają otrzymać po nim określone korzyści majątkowe.
Testament może zawierać:
Testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy i nie można go sporządzić ani odwołać przez przedstawiciela.
Sporządzenie testamentu to świadoma decyzja o tym, jak ma wyglądać przyszłość najbliższych. Testament notarialny pozwala jasno i jednoznacznie określić swoją wolę, minimalizując ryzyko nieporozumień i sporów po śmierci spadkodawcy.
Forma aktu notarialnego daje pewność, że dokument spełnia wszystkie wymogi prawa, a jego treść jest precyzyjna i zrozumiała. Notariusz dba o prawidłowy przebieg czynności oraz o to, aby testament odzwierciedlał rzeczywiste intencje osoby go sporządzającej.
Testament notarialny to rozwiązanie dla osób, które chcą zadbać o porządek w sprawach majątkowych i zapewnić bliskim spokój oraz bezpieczeństwo prawne.
Sporządzenie testamentu notarialnego to uporządkowany proces, który pozwala jasno i bezpiecznie określić wolę testatora. Całość odbywa się w kancelarii notarialnej i ma formę aktu notarialnego.
Na początku notariusz rozmawia z osobą sporządzającą testament, aby poznać jej decyzje oraz wyjaśnić możliwe rozwiązania prawne. Następnie przygotowuje treść dokumentu, dbając o to, by była zgodna z przepisami i jednoznacznie odzwierciedlała wolę testatora.
Podczas czynności notariusz odczytuje testament, tłumaczy jego znaczenie i skutki prawne, a po akceptacji treści dokument zostaje podpisany.
Testament notarialny jest przechowywany w kancelarii, co zapewnia mu bezpieczeństwo i ułatwia jego odnalezienie w przyszłości.
Należy pamiętać, że oświadczenie woli zawarte w testamencie nie wywołuje natychmiastowego skutku rozporządzającego. W żadnym bowiem przypadku samo sporządzenie testamentu nie powoduje powstania, przeniesienia czy zniesienia prawa majątkowego.
Ponadto rozrządzenie nie wiąże także testatora, który może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień. Należy jednak pamiętać, że testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego nie można odwołać poprzez jego zniszczenie lub pozbawienie go cech, od których zależy jego ważność. Testament taki można odwołać tylko sporządzając nowy testament, przy czym nie jest konieczne ponownie zachowanie formy aktu notarialnego. Wystarcza zachowanie innej formy przewidzianej przez prawo, w tym w szczególności sporządzenie testamentu własnoręcznego poprzez spisanie go przez spadkodawcę w całości pismem ręcznym, podpisanie i opatrzenie datą. Warto również w treści nowego testamentu wyraźnie odwołać poprzedni testament. Jeśli bowiem testator tego nie zrobi, odwołaniu ulegną tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.
Do chwili śmierci testator może również swobodnie dysponować swoim majątkiem, w tym zbywać poszczególne jego składniki nawet jeśli zostały one wymienione w testamencie np. jako przedmiot zapisu zwykłego czy windykacyjnego. Skutki prawne związane z rozrządzeniami testamentowymi powstaną bowiem dopiero z chwilą śmierci testatora.
Testament własnoręczny można sporządzić samodzielnie, bez udziału notariusza. Musi być w całości napisany odręcznie, opatrzony datą i podpisany. Jego zaletą jest prostota, jednak w praktyce bywa źródłem wątpliwości – zwłaszcza gdy pojawiają się niejasne sformułowania, braki formalne lub spory co do autentyczności dokumentu.
Testament notarialny sporządzany jest w formie aktu notarialnego. Notariusz czuwa nad zgodnością treści z przepisami prawa, dba o jasność zapisów oraz prawidłową formę dokumentu. Dzięki temu ryzyko podważenia testamentu jest znacznie mniejsze, a wola spadkodawcy zostaje precyzyjnie utrwalona.
Różnica pomiędzy tymi formami sprowadza się więc głównie do bezpieczeństwa i pewności prawnej. Testament własnoręczny daje większą swobodę, ale mniejszą ochronę przed sporami. Testament notarialny zapewnia formalną poprawność i spokój, że ostatnia wola zostanie wykonana zgodnie z prawem.
Od 5 października 2011 r. działa Notarialny Rejestr Testamentów, w którym każdy zainteresowany może zarejestrować swój testament, a po jego śmierci potencjalni spadkobiercy będą mogli dowiedzieć się o istnieniu takiego testamentu. Przedmiotem rejestracji może być tylko testament sporządzony w formie aktu notarialnego albo własnoręczny, jednakże pod warunkiem, że jest przez notariusza przechowywany.
Wpis do rejestru jest dobrowolny i bezpłatny. Na wniosek testatora dokonuje go notariusz. Rejestr nie zawiera jednak informacji o treści dokumentu, a jedynie potwierdza, że został on sporządzony. Wskazuje także kancelarię, w której został złożony. Informacja o zarejestrowaniu testamentu ujawniana jest dopiero po śmierci testatora. Dzięki temu (po okazaniu aktu zgonu) spadkobiercy, jak również wierzyciele oraz sądy spadku, mogą sprawdzić istnienie dokumentu.
Wbrew pozorom wcale nie dlatego, że narażone są one na jakieś większe ryzyko. Oczywiście związane jest to z przepisami prawa a ściślej mówiąc z przepisami obowiązującego również Polaków prawa unijnego („rozporządzenia spadkowego"*).
Warto bowiem wiedzieć, że jeżeli osoba, która nie sporządziła testamentu i nie dokonała w nim wyboru prawa, umrze w dniu lub po dniu 17 sierpnia 2015 roku, to prawem właściwym dla ogółu spraw dotyczących jej spadku, zgodnie z art. 21 rozporządzenia spadkowego, będzie prawo miejsca jej zwykłego pobytu w chwili śmierci.
Tym samym, jeżeli obywatel RP wyjedzie za granicę i tam będzie miał miejsce zwykłego pobytu, a następnie umrze za granicą, to wtedy postępowanie spadkowe po nim będzie musiało być przeprowadzone za granicą przed tamtejszym organem właściwym w sprawie spadkowej i zgodnie z prawem obcym. Oznacza to, że postępowanie toczyć się będzie za granicą i krąg spadkobierców nie będzie ustalany na podstawie prawa polskiego lecz w oparciu o prawo innego państwa. Może to stanowić duże utrudnienie dla spadkobierców w Polsce.
Nie stanie się tak, jeżeli obywatel RP sporządzi testament, w którym dokona wyboru prawa polskiego jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących jego spadku.
*rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 650/2012 z dnia 04 lipca 2012 roku w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz.Urz. UE nr L 201/107 z 27.07.2012)
W celu uzyskania pełnych informacji o dokumentach oraz kosztach w konkretnej, Państwa sprawie, zapraszamy do kontkatku z naszą kancelarią notarialną.
Informujemy również, że Izba Notarialna w Warszawie zaprasza do wysłuchania podcastu z cyklu „Poradnik prawny – Z wizytą u notariusza" w Radiu TOK FM!
Z podcastu można się dowiedzieć m.in:
-kto przejmuje majątek w przypadku dziedziczenia ustawowego ?
- jak rozdzielność majątkowa wpływa na dziedziczenie ?
- czym testament własnoręczny różni się od notarialnego ?
- czym jest zachowek ?
- jak sporządzić testament własnoręczny ?
- z czym wiąże się fakt, że w Polsce nie ma testamentów działowych ?
- Jak przygotować się do spotkania z notariuszem?
- czym zapis windykacyjny w testamencie różni się od zapisu zwykłego?
- kiedy warto skorzystać z instytucji wykonawcy testamentu?
- co dzieje się w sytuacji, gdy zmarły krewny pozostawia po sobie więcej niż jeden testament?
- czym jest podstawienie i przyrost?
Kancelaria Notarialna
Edyta Niemirska, Agata Redlicka – Skupińska